Egzamin ósmoklasisty Język Polski 2025

Zdanie 1: Prawda (P)
We fragmencie utworu Nemeczek otwarcie i odważnie mówi swoim przeciwnikom: „Nie boję się nikogo z was” oraz deklaruje, że wolałby siedzieć w wodzie po szyję, a nawet zostać utopionym lub zatłuczonym na śmierć, niż zdradzić swoich przyjaciół i knuć z ich wrogami. Wypowiedzenie tych słów prosto w twarz liczniejszej i silniejszej grupie jest bezpośrednim dowodem na to, że dochowanie wierności wymagało od niego ogromnej odwagi.

Zdanie 2: Fałsz (F)
Z przytoczonego tekstu wynika, że Feri Acz nie lekceważy Nemeczka, lecz oddaje mu hołd. Gdy chłopiec wchodzi na most, Acz wydaje swoim wartownikom komendę: „Prezentuj broń!”. W odpowiedzi na ten rozkaz wszyscy chłopcy stają na baczność, trzaskają obcasami i unoszą w górę swoje włócznie, okazując w ten sposób Nemeczkowi szacunek.

Zdanie 1: Prawda (P)
Postawa i słowa Nemeczka wpłynęły na radykalną zmianę zachowania jego przeciwników . Z początku, gdy chłopiec wygramolił się ze stawu, wrogowie bezlitośnie go wyśmiewali, a „wesołość wybuchła ze zdwojoną siłą” i „prześcigano się w szyderstwach” . Jednak po jego odważnej przemowie nastąpiła całkowita zmiana – chłopcy zamilkli i „wszyscy stali nieruchomo, nikt nie drgnął, żeby go zatrzymać” . Przeciwnicy patrzyli na niego w milczeniu, nie śmieli go dotknąć, a ostatecznie na rozkaz Feri Acza oddali mu hołd, unosząc włócznie

Zdanie 2: Fałsz (P)
Nemeczek nie był pewny reakcji swoich przeciwników na wypowiedziane słowa, ponieważ znajdował się sam w obozie wroga i spodziewał się, że mogą go brutalnie ukarać . Świadczą o tym jego własne wypowiedzi, w których zakładał najgorsze możliwe scenariusze ze strony silniejszych chłopców: „Możecie mnie nawet zabić, jeśli wam się tak spodoba” oraz „Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć” . Chłopiec nie wiedział, jak zareagują Czerwone Koszule, ale pokazał, że jest gotowy na wszystko, byle tylko nie zdradzić swoich przyjaciół .

W zadaniu trzecim poprawną odpowiedzią jest C (nieugiętość). Wynika to bezpośrednio ze słów Nemeczka, który mimo fizycznej przewagi wroga i grożącego mu niebezpieczeństwa, twardo stawia opór i deklaruje: „wolałbym siedzieć w tej wodzie po szyję nawet do nowego roku, niż knuć z wrogami moich przyjaciół” . O jego całkowitym braku uległości świadczą również słowa: „Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć, ale ja nigdy nie będę zdrajcą”

W zadaniu 4. poprawną odpowiedzią jest B, ponieważ w przytoczonym fragmencie nie ma ani jednego zdania wyjaśniającego cel przybycia Nemeczka na wyspę. Na pozostałe pytania wprost odpowiadają cytaty z tekstu: Odp. na pytanie A: „Wreszcie Pastorowie puścili go i Nemeczek wygramolił się ze stawu” . Odp. na pytanie C: „rozległ się grzmiący, głęboki głos Acza: – Prezentuj broń!” . Odp. na pytanie D (o zdrajcę): „Nigdy nie będę zdrajcą, jak ten ktoś (...) W tym momencie wyciągnął rękę i wskazał na Gereba” . Brak jedynie informacji o powodzie pojawienia się bohatera w obozie wroga.

O tym, że to Nemeczek okazał się ostatecznie silniejszy (w sensie psychicznym i moralnym), świadczą bezpośrednio następujące zachowania i cytaty z przytoczonego tekstu:

• Niezłomność w obliczu przewagi fizycznej wroga: Nemeczek obnaża tchórzostwo wrogów i udowadnia, że siła fizyczna nie łamie jego przekonań: "Teraz jestem tu sam. Łatwo było mnie pokonać! Silniejszy zawsze wygrywa. [...] W dziesięciu łatwo stawać przeciw jednemu. Ale ja nie żałuję". Deklaruje również wprost: "Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć, ale ja nigdy nie będę zdrajcą".


• Moralne zwycięstwo nad zdrajcą: Chłopiec słowami i postawą całkowicie pokonuje Gereba, który początkowo z niego szydził, wywołując u niego wstyd i poczucie winy: "Odważnie, dumnie i ze spokojem patrzył Nemeczek Gerebowi prosto w oczy, a ten poczuł nagle jakiś ogromny ciężar na duszy. Spochmurniał i opuścił głowę".


• Psychiczna dominacja nad całą grupą: Postawa słabego i przemoczonego chłopca całkowicie paraliżuje silniejszych od niego wrogów. Początkowo "prześcigano się w szyderstwach", ale po jego przemowie "wszyscy umilkli i zapadła cisza niczym w kościele". Gdy Nemeczek odchodził: "Wszyscy stali nieruchomo, nikt nie drgnął, żeby go zatrzymać. [...] Nie śmieli go nawet dotknąć".


• Zmuszenie przeciwnika do okazania szacunku: Największym dowodem wygranej Nemeczka jest to, że sam dowódca Czerwonych Koszul nakazuje oddać hołd słabszemu fizycznie chłopcu: "Kiedy Nemeczek wszedł na most, rozległ się grzmiący, głęboki głos Acza: – Prezentuj broń!"

O trafności takiej odpowiedzi świadczą konkretne opisy zachowań i wypowiedzi bohaterów z przytoczonego tekstu:

• Poczucie wyższości i siły (Gereb „szczerzył zęby w uśmiechu”): Kiedy osamotniony i słabszy fizycznie Nemeczek wyszedł ze stawu w „ociekającym i zabłoconym ubraniu”, wrogowie „prześcigali się w szyderstwach”. Gereb czuł się w tej sytuacji bardzo pewnie – podszedł do chłopca z kpiącym uśmiechem i zapytał: „No i co, dobrze było?”. Sam Nemeczek wprost punktuje to poczucie wyższości Gereba, mówiąc: „stałeś na brzegu i wyśmiewałeś się ze słabszego”.


• Uświadomienie zdrady (Gerebowi „śmiech uwiązł w gardle”): Sytuacja odwraca się, gdy Nemeczek wykazuje się odwagą i mówi: „Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć, ale ja nigdy nie będę zdrajcą, jak ten ktoś, kto stoi wśród was”. Gdy wyciąga rękę i wskazuje na Gereba, uśmiech natychmiast znika z twarzy przeciwnika. Najlepiej dowodzi tego fragment opisujący wewnętrzną reakcję chłopca: „Odważnie, dumnie i ze spokojem patrzył Nemeczek Gerebowi prosto w oczy, a ten poczuł nagle jakiś ogromny ciężar na duszy. Spochmurniał i opuścił głowę”.

W zadaniu 7 można było odwołać się do następujących postaci z lektur obowiązkowych:

• Kamienie na szaniec Jan Bytnar „Rudy”Zachował niezłomną postawę podczas przesłuchań na Szucha. Mimo tortur nie wydał kolegów, wykazując się heroiczną lojalnością.
• Reduta Ordona Julian OrdonWybrał śmierć i wysadzenie amunicji zamiast oddania placówki w ręce wroga, co było wyrazem najwyższego poświęcenia dla ojczyzny.
• Mały Książę Mały KsiążęWykazał się godną postawą, biorąc pełną odpowiedzialność za różę i decydując się na trudny powrót, by dotrzymać danego słowa.
• Hobbit, czyli tam i z powrotem Bilbo Baggins Bilbo udowodnił swoją wartość podczas walki z pająkami w Mrocznej Puszczy. Choć był małym hobbitem i odczuwał paraliżujący strach, nie uciekł, lecz dzięki sprytowi i odwadze pokonał potwory i oswobodził uwięzionych towarzyszy, stawiając ich bezpieczeństwo nad własne.
• Pan Tadeusz Jacek Soplica (Ksiądz Robak) Bohater ten całe życie po popełnionej zbrodni poświęcił na rehabilitację. W kulminacyjnym momencie bitwy z Moskalami własnym ciałem osłonił Hrabiego (ostatniego z rodu Horeszków) przed strzałem, wykazując się najwyższym poświęceniem i godną postawą pokutnika.
• Quo Vadis Ursus Podczas igrzysk w Rzymie, gdy bezbronna Ligia została przywiązana do rogów germańskiego tura, Ursus bez wahania stanął do nierównej walki. Dzięki nadludzkiej sile i wierze pokonał zwierzę na oczach tłumu, ratując dziewczynę i zachowując godność chrześcijanina.
• Quo Vadis Marek Winicjusz Podczas pożaru Rzymu Winicjusz nie dbał o swój majątek czy pozycję. Ryzykując życie, wbiegł w płonące dzielnice miasta, by odnaleźć i ratować Ligię. Jego determinacja i gotowość do poświęcenia wszystkiego dla ukochanej osoby są przykładem godnej postawy.
• Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa Aslan Wielki Lew wykazał się najwyższą ofiarnością, dobrowolnie oddając swoje życie na Kamiennym Stole. Zrobił to, aby ocalić Edmunda, który dopuścił się zdrady. Aslan przyjął upokorzenie i śmierć z godnością, kierując się miłością i wyższym prawem Narnii.

1. Wybór źródła (Dlaczego odpowiedź B, a nie A?):

• Słownik języka polskiego (B): To publikacja, w której szukamy definicji, znaczenia oraz odmiany pojedynczych wyrazów. Ponieważ szyderstwo jest pojedynczym słowem, to właśnie w tym słowniku należy sprawdzać jego sens.


• Słownik frazeologiczny (A): Służy do wyjaśniania utrwalonych, wielowyrazowych połączeń (np. „co dwie głowy, to nie jedna”). Słowo szyderstwo nie jest związkiem frazeologicznym, więc ta odpowiedź jest błędna.

2. Wybór synonimu (Dlaczego odpowiedź C, a nie D?):

• Drwiny (C): Oznaczają złośliwe żarty i wyśmiewanie kogoś. Zastąpienie słowa szyderstwach słowem drwinach idealnie oddaje sytuację z tekstu, w której chłopcy kpili z przemoczonego Nemeczka.


• Napominania (D): Oznaczają pouczanie lub zwracanie komuś uwagi (przestrogi). Użycie tego wyrazu całkowicie zmieniłoby sens zdania, ponieważ przeciwnicy nie udzielali Nemeczkowi lekcji moralnej, lecz z niego szydzili.

W zadaniu 9. poprawną odpowiedzią jest BC. Wynika to z zasad gramatyki języka polskiego i znajomości poprawnej odmiany czasowników.

1. Rodzaj formy (Dlaczego odpowiedź B, a nie A?):

• Forma nieosobowa (B): Podkreślony wyraz przystać to bezokolicznik. Jest to podstawowa, nieosobowa forma, z której nie da się wywnioskować, kto wykonuje czynność.


• Forma osobowa (A): To taka, która wskazuje na wykonawcę (np. ja przystałem, wy przystaliście). Ponieważ przystać nie ma końcówki osobowej, odpowiedź A jest błędna.

2. Poprawna odmiana (Dlaczego odpowiedź C, a nie D?):

• Przystał (C): To poprawna forma 3. osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego (on przystał) dla czasownika przystać.


• Przystanął (D): Ta forma jest błędna, ponieważ pochodzi od innego czasownika – przystanąć (zatrzymać się). W tekście Nemeczek mówi o przyłączeniu się do grupy (przystaniu do nich), a nie o fizycznym zatrzymaniu się w ruchu.

W tych trzech miejscach należało uzupełnić interpunkcję zgodnie z poniższymi zasadami:

• Przecinek po: "dziennikarzem" ...dziennikarzem, o pomoc. Jest to zamknięcie zdania wtrąconego (podrzędnego), które zaczęło się od słowa „który”. Przecinek musi pojawić się na końcu tego wtrącenia, aby oddzielić je od głównej części zdania.
• Przecinek po: "pomysł" ...wpadli na pomysł, aby w czasopiśmie... Przecinek stawiamy przed spójnikiem „aby”, ponieważ wprowadza on zdanie podrzędne (wyjaśnia, na jaki pomysł wpadli).
• Przecinek po: "języków" ...ponad 40 języków, co przyczyniło się... Przed zaimkiem „co” stawiamy przecinek, gdy wprowadza on informację uzupełniającą odnoszącą się do całego poprzedniego zdania.

W tym zadaniu można było połączyć grafiki z różnymi utworami z listy lektur obowiązkowych:

• Pan Tadeusz (Karty B i C) Zamek i Niedźwiedź Karta B ukazuje zamek, o który toczył się spór między Soplicami a Horeszkami. Karta C przedstawia niedźwiedzia, nawiązując do słynnego polowania na Litwie, podczas którego Tadeusz i Hrabia znaleźli się w niebezpieczeństwie.
• Opowieść wigilijna (Karty D i E) Duch i Cmentarz Postać w łańcuchach z karty D przypomina Jakuba Marleya, który ostrzegł Scrooge’a przed potępieniem. Cmentarz z karty E łączy się z wizją przyszłości ukazaną przez ostatniego ducha, gdzie Ebenezer zobaczył własny grób.
• Dziady cz. II (Karty D i E) Zjawiska nadprzyrodzone Karta D nawiązuje do Widma Złego Pana uwięzionego w łańcuchach win, natomiast cmentarz (karta E) to miejsce akcji utworu — obrzęd wywoływania duchów odbywa się w przycmentarnej kaplicy.

Aby określić rodzaj zdania, najpierw musimy policzyć orzeczenia (czasowniki w formie osobowej):

Kiedy dwóch idzie (1) razem, każdy z nich lepiej działa (2) i myśli (3).

• Dlaczego C (Wielokrotnie złożone)? Mamy aż 3 orzeczenia. Zdanie, które składa się z więcej niż dwóch zdań składowych (ma więcej niż dwa orzeczenia), nazywamy wielokrotnie złożonym. Tutaj mamy połączenie podrzędne (kiedy...) oraz współrzędne (...działa i myśli).
• Dlaczego nie A (Pojedyncze)? Zdanie pojedyncze posiada tylko jedno orzeczenie. Gdyby zdanie brzmiało: "Dwóch idzie razem", byłoby pojedyncze.
• Dlaczego nie B (Złożone podrzędnie)? Zdanie złożone podrzędnie ma zazwyczaj tylko dwa orzeczenia, z których jedno wynika z drugiego. Tutaj trzecie orzeczenie ("myśli") sprawia, że konstrukcja staje się "wielokrotna".
• Dlaczego nie D (Złożone współrzędnie)? Podobnie jak w B – termin ten odnosi się zazwyczaj do prostych połączeń dwóch zdań o równej ważności. Obecność spójnika "kiedy" na początku od razu narzuca relację podrzędną, co w połączeniu z liczbą czasowników wyklucza opcję D.

Słowa Arystotelesa mówią o tym, że współpraca zwiększa efektywność – działając razem, ludzie myślą i pracują sprawniej.

• Dlaczego B (Co dwie głowy, to nie jedna)? To powiedzenie oznacza, że dwie osoby wspólnie myślące nad rozwiązaniem problemu mają większe szanse na sukces niż jedna. Dokładnie tak, jak twierdził Arystoteles: "każdy z nich lepiej działa i myśli", gdy są razem.
• Dlaczego nie A (Działać na dwa fronty)? To oznacza robienie dwóch rzeczy jednocześnie (często sprzecznych) lub walkę z dwoma przeciwnikami naraz. Nie ma to związku z korzyściami płynącymi ze współpracy.
• Dlaczego nie C (Trzymać dwie sroki za ogon)? To przestroga przed próbą robienia zbyt wielu rzeczy na raz, co zazwyczaj kończy się niepowodzeniem. Ma wydźwięk negatywny, w przeciwieństwie do cytatu Arystotelesa.
• Dlaczego nie D (Upiec dwie pieczenie na jednym ogniu)? Oznacza załatwienie dwóch różnych spraw za jednym zamachem (spryt i oszczędność czasu). Skupia się na korzyści z działania, a nie na współdziałaniu z drugą osobą.